Làng đan lát Ba Đông Phú Thọ – Khám phá nét đẹp làng nghề truyền thống

Làng đan lát Ba Đông là một trong những làng nghề truyền thống đặc sắc của vùng Thanh Thủy, Phú Thọ, nổi tiếng với các sản phẩm thủ công từ tre, nứa và giang. Trải qua nhiều thế hệ, nghề đan lát không chỉ phục vụ đời sống sinh hoạt, sản xuất mà còn lưu giữ nét văn hóa của người dân vùng Đất Tổ. Cùng Lynntimes Thanh Thủy khám phá lịch sử, sản phẩm, quy trình chế tác và những kinh nghiệm hữu ích khi ghé thăm làng nghề.

Mục lục

Làng đan lát Ba Đông ở đâu? Lịch sử hình thành và phát triển

Giữa không gian làng quê vùng trung du Phú Thọ, làng nghề đan lát Ba Đông mang vẻ đẹp bình dị gắn với những nếp nhà, sân phơi nan tre và công việc thủ công được truyền qua nhiều thế hệ. Khác với các làng nghề sản xuất đồ trang trí, nghề đan lát tại đây bắt nguồn từ nhu cầu rất thực tế của người dân trong hoạt động đánh bắt thủy sản và canh tác nông nghiệp.

Vị trí địa lý của làng nghề đan lát Ba Đông Phú Thọ

Làng đan lát Ba Đông nằm tại thôn Ba Đông, địa bàn xã Hoàng Xá, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ trước đây. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Hoàng Xá được sáp nhập cùng xã Đồng Trung và xã Tu Vũ để hình thành xã Tu Vũ, tỉnh Phú Thọ. Vì vậy, du khách tìm kiếm địa chỉ làng nghề hiện nay có thể sử dụng tên xã Tu Vũ, đồng thời tra cứu địa danh Hoàng Xá cũ để xác định chính xác khu vực.

Về vị trí du lịch, Ba Đông thuộc vùng Thanh Thủy, nơi có cảnh quan đồng ruộng, làng quê và không gian sinh hoạt truyền thống gắn với sông Đà. Đây cũng là khu vực phát triển du lịch khoáng nóng nổi bật của Phú Thọ. Nhờ vậy, du khách có thể kết hợp khám phá làng nghề trong hành trình du lịch Thanh Thủy Phú Thọ, thay vì chỉ tập trung vào các khu vui chơi hoặc điểm nghỉ dưỡng hiện đại.

Cảnh quan vùng Thanh Thủy Phú Thọ gắn với không gian sông nước và núi đồi — Cảnh quan sông nước và núi đồi vùng Thanh Thủy, Phú Thọ.

Lịch sử hình thành nghề đan lát Ba Đông

Nghề đan lát tại Ba Đông đã xuất hiện từ lâu đời, gắn với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của người dân địa phương. Trước đây, khu vực Hoàng Xá có nhiều vùng đồng chiêm trũng. Mỗi khi mùa nước lên, cá tôm xuất hiện trên những cánh đồng ngập nước, tạo điều kiện cho hoạt động khai thác thủy sản phát triển. Để phục vụ nhu cầu đánh bắt, người dân đã tận dụng các loại tre, nứa, giang sẵn có để làm nên những dụng cụ như lờ, chúm, rậm và các loại ngư cụ khác.

Ban đầu, nghề đan lát truyền thống Ba Đông chủ yếu là công việc tranh thủ trong những khoảng thời gian nông nhàn. Theo thời gian, nhu cầu sử dụng ngày càng lớn khiến nhiều gia đình phát triển việc đan lát thành hoạt động tạo thu nhập. Sản phẩm không chỉ phục vụ trong làng mà còn được đưa đến các chợ quê và địa phương lân cận. Năm 2005, làng nghề đan lát Ba Đông được UBND tỉnh Phú Thọ chính thức công nhận là làng nghề truyền thống, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình gìn giữ và phát triển nghề.

Giá trị văn hóa và kinh tế của làng nghề Ba Đông

Không chỉ tạo ra những vật dụng hữu ích, làng đan lát Ba Đông Phú Thọ còn lưu giữ nhiều kinh nghiệm lao động được tích lũy qua các thế hệ. Trong mỗi sản phẩm, người thợ phải hiểu đặc tính của tre, biết lựa chọn độ dày của nan, tính toán kết cấu và điều chỉnh lực tay để sản phẩm có hình dáng cân đối. Những kỹ năng ấy được truyền dạy chủ yếu qua việc quan sát, thực hành và cùng làm việc trong gia đình.

Về kinh tế, nghề đan lát từng đóng vai trò quan trọng đối với đời sống người dân Hoàng Xá. Giai đoạn 2005–2015 được xem là thời kỳ phát triển mạnh, với hơn 300 hộ trên địa bàn xã tham gia làm nghề. Hoạt động sản xuất giúp tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập ngoài nông nghiệp. Dù quy mô nghề đã thay đổi qua thời gian, những giá trị về kỹ năng thủ công, tinh thần cần cù và sự gắn bó giữa các thế hệ vẫn là nền tảng quan trọng để Ba Đông duy trì bản sắc riêng.

Những sản phẩm đặc trưng của làng đan lát Ba Đông

Điểm nổi bật của làng nghề mây tre đan Ba Đông nằm ở sự đa dạng về công dụng sản phẩm. Từ dụng cụ đánh bắt thủy sản đến vật dụng sinh hoạt gia đình, mỗi sản phẩm đều được tạo nên từ nguyên liệu tự nhiên và kỹ thuật đan thủ công. Hình dáng, kích thước và cách bố trí các nan đan được điều chỉnh theo nhu cầu sử dụng thực tế.

Các loại ngư cụ truyền thống phục vụ đánh bắt thủy sản

Nhóm sản phẩm gắn bó lâu đời nhất với nghề đan lát Ba Đông là ngư cụ đánh bắt cá, tôm. Những sản phẩm này được hình thành từ đặc điểm của vùng đồng chiêm trũng, nơi người dân cần các dụng cụ phù hợp để khai thác thủy sản tại ruộng nước, ao hồ và các khu vực ven sông. Trong đó, lờ, chúm, trúm, đó, đụt, nơm và rậm là những tên gọi quen thuộc được gắn với hoạt động sản xuất của làng nghề.

Mỗi loại ngư cụ có kết cấu riêng nhằm đáp ứng mục đích sử dụng. Chẳng hạn, lờ và đó thường có bộ phận dẫn hướng để cá đi vào bên trong, trong khi nơm là dụng cụ được sử dụng theo phương pháp úp bắt cá. Những sản phẩm dạng ống hoặc dạng bẫy đòi hỏi người thợ tính toán độ thưa của nan, kích thước miệng và độ chắc chắn của khung. Chính sự phù hợp giữa kỹ thuật đan và kinh nghiệm đánh bắt đã tạo nên tính ứng dụng của sản phẩm đan lát Ba Đông.

Đồ dùng sinh hoạt gia đình bằng tre, nứa

Bên cạnh ngư cụ, làng đan lát Ba Đông còn nổi tiếng với những vật dụng sinh hoạt quen thuộc như rổ, rá, giá, thúng, mủng, nong, nia, mẹt, giần và sàng. Đây là nhóm sản phẩm có vai trò thiết thực trong đời sống nông thôn truyền thống, đặc biệt ở các công việc liên quan đến thu hoạch, phơi, làm sạch và bảo quản nông sản. Mỗi sản phẩm được thiết kế với cấu trúc phù hợp, từ đáy đan thưa để thoát nước đến bề mặt rộng phục vụ việc phơi hoặc sàng lọc.

Điều làm nên sức hấp dẫn của đồ thủ công tre nứa Ba Đông không nằm ở những chi tiết trang trí cầu kỳ mà ở sự chắc chắn, gọn gàng và hữu dụng. Một chiếc rổ đan đều tay cần có đáy ổn định, thành cân đối và miệng được cạp chắc chắn. Nong, nia lại đòi hỏi bề mặt tương đối phẳng để thuận tiện khi sử dụng. Với người yêu thích phong cách sống mộc mạc, những vật dụng này còn gợi nhớ không gian bếp quê, sân phơi và nhịp sinh hoạt của gia đình Việt.

Quy trình làm nghề đan lát Ba Đông – Từ nan tre đến sản phẩm hoàn chỉnh

Để tạo ra một sản phẩm bền đẹp, người thợ tại làng đan lát Ba Đông phải thực hiện nhiều công đoạn liên tiếp. Quá trình này thường bắt đầu từ việc lựa chọn nguyên liệu, pha tre, chẻ nan, vót nan, xử lý nguyên liệu rồi mới chuyển sang đan, mết và cạp hoàn thiện. Mỗi công đoạn đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thành phẩm, đặc biệt với những dụng cụ thường xuyên tiếp xúc với nước.

Bước 1: Chọn tre, nứa và xử lý nguyên liệu

Khâu chọn nguyên liệu là nền tảng của quy trình đan lát truyền thống Ba Đông. Những cây tre, nứa phù hợp thường có thân thẳng, đốt tương đối thưa, không quá non cũng không quá già. Tre quá non dễ ảnh hưởng đến độ chắc của sản phẩm, trong khi nguyên liệu quá già có thể gây khó khăn cho việc chẻ, uốn và tạo hình. Người thợ cần cân nhắc tính chất của nguyên liệu dựa trên loại dụng cụ dự định chế tác.

Sau khi lựa chọn, nguyên liệu được cắt và pha thành những phần phù hợp. Nan tre có thể được ngâm nước để tăng độ mềm dẻo trước khi tiếp tục xử lý, sau đó phơi theo yêu cầu của từng công đoạn. Việc kiểm soát độ ẩm rất quan trọng bởi nan quá khô có thể khó uốn, trong khi nguyên liệu còn ẩm nhiều dễ ảnh hưởng đến quá trình bảo quản. Đối với các sản phẩm sử dụng ngoài trời hoặc tiếp xúc với nước, người thợ càng phải chú ý đến chất lượng nguyên liệu và độ chắc chắn của kết cấu đan.

Bước 2: Pha tre, chẻ nan và vót nan

Chẻ nan và vót nan là những công đoạn thể hiện rõ sự khéo léo của người thợ đan. Từ thân tre, nứa ban đầu, nguyên liệu được chia thành các thanh và tiếp tục chẻ nhỏ theo kích thước mong muốn. Nan phải có độ rộng, độ dày tương đối đồng đều để khi đan không tạo ra những khoảng hở bất thường hoặc khiến sản phẩm bị méo. Với các vật dụng có nhiều đường cong, nan còn cần đủ mềm để uốn theo kết cấu mà không dễ gãy.

Bước 3: Đan tạo hình, mết và cạp hoàn thiện sản phẩm

Sau khi chuẩn bị nan, người thợ bắt đầu đan tạo hình sản phẩm. Tùy từng loại rổ, thúng, nong, nia hoặc ngư cụ, người thợ lựa chọn cách bố trí nan phù hợp. Những kỹ thuật đan phổ biến trong nghề thủ công tre nứa có thể kể đến đan lóng mốt, lóng đôi và đan xương cá. Mỗi kiểu tạo ra kết cấu bề mặt khác nhau, đáp ứng các yêu cầu về độ kín, độ chắc và hình thức. Việc giữ lực tay ổn định trong suốt quá trình đan giúp các nan liên kết đều, hạn chế tình trạng xô lệch.

Khi phần thân đã được định hình, người thợ tiếp tục thực hiện các thao tác mết, quây nẹp và cạp miệng theo cấu tạo từng sản phẩm. Đây là những bước quan trọng nhằm cố định kết cấu, giúp vật dụng giữ được hình dáng khi sử dụng. Phần miệng rổ, rá hoặc vành dụng cụ đánh bắt thường cần được gia cố chắc chắn để tránh bung nan. Sau khi hoàn thiện, sản phẩm được kiểm tra, chỉnh sửa các đầu nan và xử lý những vị trí còn thô ráp trước khi đưa vào sử dụng hoặc tiêu thụ.

Trải nghiệm tham quan làng đan lát Ba Đông có gì hấp dẫn?

Bên cạnh ý nghĩa về sản xuất, làng đan lát Ba Đông còn có giá trị đối với loại hình du lịch tìm hiểu văn hóa bản địa. Thay vì chỉ quan sát thành phẩm, du khách có thể tìm hiểu câu chuyện về nguồn gốc nghề, sự thay đổi của cuộc sống nông thôn và quá trình tạo nên những vật dụng quen thuộc. Tuy nhiên, hoạt động tham quan hoặc trải nghiệm thực hành cần được xác nhận trước với người dân hay đầu mối địa phương, bởi Ba Đông không nên được hiểu là một khu du lịch có lịch workshop cố định.

Điểm thú vị khi tìm hiểu làng nghề Ba Đông Thanh Thủy là cơ hội tiếp cận một nghề thủ công gắn chặt với đời sống thường ngày. Nếu được các hộ làm nghề đồng ý đón tiếp, du khách có thể quan sát cách người thợ chuẩn bị nan tre, sử dụng dụng cụ thủ công và tạo hình sản phẩm. Những thao tác tưởng chừng đơn giản như giữ nan, luồn nan hoặc cạp vành lại đòi hỏi sự phối hợp chính xác giữa hai bàn tay cùng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.

Kết hợp tham quan làng đan lát Ba Đông và nghỉ dưỡng tại Lynntimes Thanh Thủy

Sau hành trình tìm hiểu nghề thủ công truyền thống, du khách có thể dành thời gian nghỉ ngơi và trải nghiệm khoáng nóng tại Thanh Thủy. Đây là cách kết hợp hai màu sắc du lịch khác nhau: một bên là nhịp sống làng quê, kỹ thuật lao động lâu đời; bên còn lại là không gian chăm sóc sức khỏe và nghỉ dưỡng hiện đại. Lynntimes Thanh Thủy mang đến lựa chọn lưu trú, ẩm thực và thư giãn phù hợp với hành trình khám phá văn hóa vùng Đất Tổ.

Khám phá hệ thống tiện ích nghỉ dưỡng tại Lynntimes Thanh Thủy

Tọa lạc tại khu vực Thanh Thủy, Phú Thọ, Lynntimes Thanh Thủy là quần thể nghỉ dưỡng khoáng nóng mang cảm hứng Nhật Bản. Điểm nhấn nổi bật là Ohayo Onsen & Spa, nơi kết hợp nhiều hình thức ngâm khoáng, xông hơi và thư giãn. Sau những giờ đi bộ, tìm hiểu đời sống làng nghề hoặc tham quan các địa điểm văn hóa địa phương, du khách có thể lựa chọn trải nghiệm khoáng nóng phù hợp với sở thích và thể trạng.

Hệ thống tiện ích tại Lynntimes Thanh Thủy đáp ứng nhiều nhu cầu nghỉ dưỡng, từ cặp đôi, nhóm bạn đến gia đình nhiều thế hệ. Du khách có thể lựa chọn Hotel Deluxe, Hotel Family hoặc Shoptel phố Nhật tùy quy mô đoàn. Những tiện ích như bể ngâm khoáng trong phòng hoặc tại căn lưu trú giúp tăng tính riêng tư cho kỳ nghỉ. Ngoài ra, khu nghỉ dưỡng còn có các không gian ăn uống, vui chơi và trải nghiệm văn hóa Nhật Bản.

Một số tiện ích nổi bật gồm:

Natural Onsen: Hệ thống bể khoáng trong không gian ngoài trời.
Japanese Onsen: Trải nghiệm ngâm khoáng mang cảm hứng văn hóa tắm Nhật Bản.
Theme Onsen: Các bể khoáng theo chủ đề.
Foot Onsen: Khu vực ngâm chân thư giãn.
Ohayo Sauna: Không gian xông hơi với nhiều hình thức khác nhau.
Aqua Park: Khu vui chơi dưới nước dành cho gia đình.
Phố đi bộ Hokkaido: Không gian dạo chơi, ẩm thực và hoạt động văn hóa.
Sky Onsen Pool: Bể bơi trên cao với tầm nhìn rộng.
Hệ thống nhà hàng: Phục vụ nhu cầu ẩm thực trong kỳ nghỉ.

Phạm vi sử dụng từng tiện ích phụ thuộc vào hạng vé, gói lưu trú và lịch vận hành thực tế.

Khu Ohayo Onsen & Spa tại Lynntimes Thanh Thủy — Ohayo Onsen & Spa – không gian trải nghiệm khoáng nóng nổi bật tại Lynntimes Thanh Thủy.

Gợi ý lịch trình tham quan làng đan lát Ba Đông kết hợp nghỉ dưỡng 1 ngày hoặc 2 ngày 1 đêm

Đối với du khách muốn khám phá làng đan lát Ba Đông và nghỉ dưỡng khoáng nóng, lịch trình nên được xây dựng theo hướng thong thả, ưu tiên thời gian thực tế tại mỗi điểm dừng. Vì Ba Đông là làng nghề gắn với sinh hoạt dân cư, hoạt động ghé thăm cần được xác nhận trước, không nên tự xem đây là một điểm tham quan có dịch vụ du lịch cố định. Sau khi có thông tin phù hợp, du khách có thể lựa chọn phương án đi trong ngày hoặc nghỉ lại qua đêm tại Thanh Thủy.

Lịch trình tham khảo 1 ngày:

Buổi sáng: Khởi hành từ Hà Nội đến Thanh Thủy, tiếp tục di chuyển tới khu vực làng Ba Đông nếu đã thống nhất được việc tham quan với đầu mối địa phương.
Giữa buổi: Tìm hiểu lịch sử nghề, sản phẩm tre nứa và quan sát hoạt động sản xuất tại các hộ đồng ý tiếp đón.
Buổi trưa: Nghỉ ngơi, dùng bữa tại khu vực Thanh Thủy.
Buổi chiều: Trải nghiệm khoáng nóng tại Lynntimes Thanh Thủy với hạng vé phù hợp.
Cuối ngày: Kết thúc hành trình và trở về Hà Nội.

Lịch trình tham khảo 2 ngày 1 đêm:

Ngày 1: Di chuyển đến Thanh Thủy, tham quan làng đan lát Ba Đông nếu điều kiện cho phép, dùng bữa trưa và nhận phòng tại Lynntimes Thanh Thủy. Buổi chiều dành thời gian ngâm khoáng, xông hơi hoặc nghỉ ngơi; buổi tối thưởng thức ẩm thực và dạo phố đi bộ Hokkaido.
Ngày 2: Ăn sáng, thư giãn tại khu nghỉ dưỡng hoặc lựa chọn một điểm tham quan văn hóa gần khu vực Thanh Thủy, sau đó hoàn tất thủ tục trả phòng và trở về Hà Nội.

Với gia đình có người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ, phương án 2 ngày 1 đêm sẽ giúp giảm áp lực di chuyển. Ngược lại, nếu quỹ thời gian hạn chế, một chuyến du lịch Thanh Thủy 1 ngày với số lượng điểm dừng vừa phải vẫn có thể mang lại nhiều trải nghiệm thú vị.

Gia đình trải nghiệm không gian nghỉ dưỡng và văn hóa tại Lynntimes Thanh Thủy — Lynntimes Thanh Thủy mang đến không gian nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa dành cho gia đình.

Kết luận

Làng đan lát Ba Đông là điểm nhấn văn hóa đặc sắc của vùng Thanh Thủy, nơi những sản phẩm tre nứa giản dị lưu giữ kỹ năng và tinh thần lao động qua nhiều thế hệ. Từ ngư cụ truyền thống đến vật dụng sinh hoạt, mỗi sản phẩm đều phản ánh sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ. Kết hợp tìm hiểu làng nghề với nghỉ dưỡng tại Lynntimes Thanh Thủy sẽ giúp hành trình khám phá Phú Thọ thêm phong phú, hài hòa giữa trải nghiệm văn hóa và thư giãn.